Sinds twee weken ben ik de trotse moeder van een dochtertje. Een volgende generatie is geboren en het is vreemd om je te realiseren dat dit wezentje dat uit jou voortgekomen is langer gaat leven dan jij. Het natuurlijke gevoel dat overheerst is dat dit kleine mensje alles moet krijgen wat het nodig heeft; dat het niets tekort moet komen. De filosofische vraag die aan deze intuïtie gekoppeld is, is of toekomstige generaties rechten hebben. Natuurlijk heeft mijn dochtertje nu ze geboren is rechten: ze leeft immers en is een op zich staand individu hoe afhankelijk ze ook van haar vader en moeder is. Interessanter wordt het echter als je de vraag stelt of toekomstige generaties rechten hebben. En …

Leven is beleven, is een onophoudelijk bewegen van de voorgaande belevenis naar de volgende. Maar belevenissen op zichzelf zeggen niets. Een belevenis moet een betekenis krijgen, al is het alleen maar om ze aan anderen te kunnen doorvertellen. En wat een betekenis doet is het kenmerken van het karakter van een belevenis, het aangeven van wat er bijzonder aan is. Maar de betekenis toont tegelijk het algemene ervan, het kader waarin die belevenis een …

De vermeende vrouwenhater Friedrich Nietzsche onderhield van 1872 tot aan zijn geestelijke ineenstorting in 1889 een levendige en innige correspondentie met een vrouw die zijn moeder had kunnen zijn: Malwida von Meysenbug. Ondertussen ontwikkelde hij zijn grootse, alomvattende filosofie, die hem steeds verder van de mensen deed wegdrijven en waarmee hij overal, ook bij Von Meysenbug, onbegrip kweekte. Hoewel zij zich tot het einde toe om hem bekommerde, keerde Nietzsche zich uiteindelijk ook van haar af. De briefwisseling laat zien hoe de wanhopige filosoof zich uit alle macht probeerde te conformeren aan zijn eigen leerstellingen.

Nietzsche en Malwida von Meysenbug worden in mei 1872 in Bayreuth aan elkaar voorgesteld door Cosima Wagner, de …

Zojuist verscheen het nieuwste nummer van Human, met een themagedeelte over perverse prikkels. Het begrip ‘perverse prikkels’ heeft de afgelopen tien jaar een hoge vlucht genomen. Het zijn prikkels die mensen aanzetten tot hebzucht, tot kortetermijnwinsten en tot het nemen van onverantwoorde risico’s. Denk hierbij aan het aannemen van bonussen, het omzeilen van bezuinigingen door medisch specialisten, het blootstaan aan verleiding van alcohol en drugs of de verkoop van dikmakende voedingsmiddelen.

Volgens filosofe Marli Huijer worden perverse prikkels in het hedendaags taalgebruik opgevat als ‘prikkels, ingebouwd in systemen, regelingen of gewoontes, die mensen aanzetten tot gedrag dat funest is voor de economie of de samenleving’. In haar bijdrage stelt Huijer dat in neoliberale, modern-kapitalistische samenlevingen van de …

Voor zover de mensheid filosofieën heeft gekend, zal een van de eerste vormen van filosofie die van het animisme zijn geweest, de overtuiging dat dieren, planten, rivieren, de wind, wolken, ja alles wat de mens op zijn weg vond, een ziel heeft, net als de mens zelf. En dat de mens zelf een ziel heeft, is voor animisten vanzelfsprekend. Er is namelijk voor de mens iets als een zijn voor zichzelf. Mensen kijken anders aan tegen zichzelf dan tegen de rest van de wereld. Ze kennen een innerlijk perspectief dat hen vertelt wat ze ondergaan. Ze kennen ontroering bij het zien van iets moois, ze kennen …

In het eerste boek van de Confessies vertelt Augustinus over de manier waarop de oudere mensen hem als kind de taal hebben bijgebracht. Dit gebeurde doordat zij de uitgesproken tekens met de aan de jonge Augustinus gepresenteerde betekenaren vergezeld lieten gaan. Deze passage speelt een sleutelrol in Fodor’s Language of Thought en in Wittgenstein’s Brown Book en Philosophische Untersuchungen.

De passage wordt geacht model te staan voor een taalbeeld dat een dichotomie behelst tussen betekenis en betekenaar, en een louter verwijzende of extensionele band die hen bindt. Wanneer men de passage in een bredere context plaatst, valt op dat deze twee componenten – betekenis en betekenaar – door Augustinus niet zo duidelijk gescheiden worden, en dat de …

In het eerste deel van zijn Kritiek van het oordeelsvermogen uit 1790 zet Kant zijn conceptie van het sublieme uiteen. Kant maakt in paragraaf 24 een onderscheid tussen het mathematisch sublieme en het dynamisch sublieme. In het mathematisch sublieme laat ons voorstellingsvermogen ofwel onze verbeeldingskracht het afweten omdat zij niet in staat is een gegeven reusachtig groot object als één afgeronde aanschouwing te representeren. Hierdoor ontstaat een gevoel van onlust. Dit gevoel van onbehagen wordt echter opgevolgd door een gevoel van lust zodra blijkt dat wij met onze rede ideeën van de absolute totaliteit en de absolute oneindigheid toch grip kunnen krijgen op het gegeven enorm omvangrijke object. Het mathematisch sublieme betreft dan ook het denken van de absolute totaliteit …

Er is nauwelijks een boek te noemen dat een groter stempel heeft gedrukt op de wereldgeschiedenis van de afgelopen bijna anderhalve eeuw, dan Het kapitaal van Karl Marx. Bij Uitgeverij Boom is op 1 mei 2010 een geheel herziene editie verschenen van dit belangrijke werk.Hans Driessen (vertaler van onder meer Peter Sloterdijk) redigeerde en actualiseerde de vertaling van Isaac Lipschits uit 1967. Het resultaat is een boek dat nog altijd van een verbluffende actualiteit is. De belangstelling voor het leven en werk van Karl Marx is wereldwijd opnieuw enorm, niet in de laatste plaats door de diepe economische krisis. Deze nieuwe uitgave van Het kapitaal …

“Die Ros’ ist ohne warum, sie blühet weil sie blühet.” Een mooie poëtische zin. Is het echter wel zo dat de roos bloeit ‘zonder waarom’? Is het niet zo dat de bloem bloeit om te overleven; om insecten aan te trekken die haar stuifmeel kan verspreiden zodat de bloem nakomelingen krijgt? Is het niet zo dat zelfs het grootste mysterie wel tot op zekere hoogte verklaard kan worden? Misschien kan niet altijd een volledige verklaring worden gegeven, maar als dat zo is dan zeggen wij meestal dat de ‘wetenschap nog niet zo ver gevorderd is dat zij voor dat fenomeen een verklaring kan geven’. Wij gaan ervan uit dat elk fenomeen een logische verklaring heeft, zelfs …

Ter gelegenheid van de eerste Nederlandse vertaling van Kants derde Kritiek, Kritiek van het oordeelsvermogen (Uitgeverij Boom 2009), organiseert de afdeling Wijsbegeerte van de Universiteit van Amsterdam een tweedaags symposium waarin enkele thema’s uit dit werk besproken en bediscussieerd worden.

De Kritiek van het oordeelsvermogen is minstens zo invloedrijk als Kants twee eerdere Kritieken en blijft een niet aflatende inspiratiebron voor onder andere filosofen, esthetici, cognitiewetenschappers en kunstenaars. Toch bestaat er onder onderzoekers onenigheid over de precieze betekenis van Kants derde Kritiek en over de plaats die dit werk inneemt in de kritische filosofie in het algemeen.

Tijdens de eerste dag van het symposium zal aandacht besteed worden …