Mensen proberen zich de wereld toe te eigenen door middel van verhalen. Voor zover we kunnen nagaan deden ze dat al lang voordat ze landbouw kenden en in steden gingen wonen. De verhalen die ze elkaar vertelden gingen over mensen en wat zij deden, maar ook over dieren en wat die dachten. De verhalen van de mensen gingen over goden en helden en hoe die over het noodlot beschikten. De verhalen gingen over een scheppende God en diens profeten. En ze gingen ook over krachten, energieën en kansverdelingen. De hele geschiedenis van de mens staat in het teken van verhalen. Die geschiedenis zelf is een …

Het nieuwe nummer van Krisis - Tijdschrift voor actuele filosofie staat online en het is dikker dan ooit tevoren.

Het nummer opent met een achttal stukken die gegroepeerd zijn rondom het thema geschiedenis en ervaring. Zo werpt Jacques Bos, aan de hand van een reconstructie van het debat over de heuristische waarde van het begrip presence, diverse kritische vragen op.
Abele Kamminga stelt in zijn bijdrage de vraag welke rol de aanwezigheid van het verleden in het heden speelt bij gewelddadigheden tussen mensen die kort daarvoor nog vrienden zijn geweest. Het conflict in Bosnië dient daarbij als casestudy.
Janneke Adema en Marije Hristova zijn van mening dat het …

In zijn Volkskrantcolumn van 13 februari beschrijft Bas Haring een (voor hem) nieuwe ontdekking: iets irrationeels wordt rationeel als iedereen op dezelfde manier irrationeel is. Natuurlijk wisten we dat al lang. De meeste reclame-uitingen kunnen de toets van filosofisch-wetenschappelijke rationaliteit niet doorstaan. Toch hebben ze effect. Dat maakt de reclame tot een rationele toepassing van irrationaliteit. Maar als de reclame irrationeel is, wat maakt dan zoiets als de wetenschap rationeel? Is er ergens in de werkelijkheid een mogelijkheid tot verankering, een rationeel Archimedisch punt, waaraan de wetenschap zijn rationaliteit kan ophangen?

Op Mars liggen fossielen begraven van paarse eenhoorns die daar ooit hebben geleefd. Is …

Ik zit voor mijn computer en typ een verhaal. Dat zijn negen woorden die een situatie beschrijven. Maar beschrijven die echt wat ik doe en onderga? Vertellen die negen woorden hoe het is om naar woorden te zoeken, hoe het is om beelden te beschrijven, hoe het is om ideeën vast te leggen, zodanig dat de lezer ondergaat wat ik hem wil laten ondergaan? Vertellen die woorden hoe het is om hier te zitten? Alle woorden in die eerste zin zijn abstracties. “Ik zit” kan op duizenden dingen slaan. Ik zit op een zwart leren zitbank. Ik zit op een redelijk zacht oppervlak. Ik zit op …

Voor de meesten van ons is natuur iets van daar buiten. Natuur is iets dat je opzoekt om je te ontspannen, om weer eens frisse lucht in te ademen, om je zinnen te verzetten. Natuur is een luxe-artikel dat veroverd moet worden op de aanspraken van landbouw en industrie, waar ruimte voor moet worden gereserveerd, dat onderhouden moet worden. Het is niet iets waar wij ons van nature in bevinden. Dat was voor onze verre voorouders wel anders. Voor die jagers-verzamelaars was de natuur de grondslag van hun bestaan. Als zij zich niet zouden hebben geschikt naar de eisen van de natuur was hun leven onmogelijk …

Filosofen hebben meestal een kritische blik op de wereld en houden zich bezig met gebieden zoals logica, metafysica en de geschiedenis van de filosofie. De bestudering van de geschiedenis van de filosofie wordt nog weleens als overbodig gezien. De filosoof is immers geen geschiedkundige. Toch is het belangrijk om juist als filosoof je herkomst te weten.

De filosofie houdt zich bezig met het beantwoorden van vragen, zoals: “Wat is het zijn?”, “Wat is vrijheid?” en “Wat is waarheid?”. Deze vragen zijn van alle tijden. Aristoteles (384-322 voor Christus) stelde bijvoorbeeld al de vraag: “Ti to on?”; Wat is het zijn?
Juist omdat een breed scala aan filosofen zich bezig heeft gehouden met vragen van jouw eigen tijd, is …

Het is lastig filosoferen met Aristoteles als de woorden die hij tóen gebruikte, nu niet meer hetzelfde betekenen. Daarom hier een kleine reis door de geschiedenis van het woord ‘object’.

Het woord ‘object’ komt van het Latijnse ‘obiectum’, dat weer een vertaling is van het Griekse woord ‘άντικείμενον’ (antikeimenon). Het is een verzelfstandiging van het werkwoord ‘objicere’, dat ‘voor iets werpen’, ‘voor iets stellen’ of ‘tegen iets stellen’ betekent. Deze betekenis is goed te herkennen in de Duitse vertalingen van ‘object’: ‘Gegenworf’, ‘Vorwurf’, ‘Gegenstand’.

Aristoteles gebruikte het woord ‘άντικείμενον’ om het vermogen van de geest om begrippen te kennen mee aan te duiden. Het woord ‘object’ was dus aan de kennende geest gelieerd, en is pas later verzelfstandigd. …

Er zijn mensen die zeggen alles te weten wat er te weten valt. Dat wil niet zeggen dat ze alles weten, maar alleen dat wat zij niet weten de moeite van het weten niet waard is. Deze mensen hebben alles gelezen wat er voor hun weten relevant is en ze kunnen er, gevraagd of ongevraagd, ruimhartig uit citeren. Als je hun iets nieuws ter lezing aanbeveelt, wimpelen ze dat af, vriendelijk, maar beslist, want wat valt er nog toe te voegen aan hun kennis, die alles omvat dat zij in hun leven nog nodig mochten hebben? Zulke dogmatici zijn, ongeacht …

‘Es gibt ein Bild von Klee, das Angelus Novus heißt. Ein Engel ist darauf dargestellt, der aussieht, als wäre er im Begriff, sich von etwas zu entfernen, worauf er starrt. Seine Augen sind aufgerissen, sein Mund steht offen und seine Flügel sind ausgespannt. Der Engel der Geschichte muß so aussehen. Er hat das Antlitz der Vergangenheit zugewendet. Wo eine Kette von Begebenheiten vor uns erscheint, da sieht er eine einzige Katastrophe, die unablässig Trümmer auf Trümmer häuft und sie ihm vor die Füße schleudert. Er möchte wohl verweilen, die Toten wecken und das Zerschlagene zusammenfügen. Aber ein Sturm weht vom Paradiese her, der sich in seinen Flügeln verfangen hat und so stark ist, daß der Engel …

De wetenschap probeert het verhaal te vertellen van de principes en grootheden die de gang van zaken in de wereld bepalen. Ze gaat daarbij zelf uit van bepaalde principes die moeten bepalen of iets wel of niet wetenschappelijk is. Aangezien de meeste wetenschappen die we nu kennen voortkomen uit de filosofie waren die principes in eerste instantie ook filosofische principes. Zo stelde Aristoteles dat alles een oorzaak heeft, behalve de “eerste oorzaak”, d.w.z. een mogelijke schepper. Later zijn daar nog allerlei principes bijgekomen, zoals het inductieprincipe van Francis Bacon dat zegt dat de wetten van de natuur door generalisatie van vele waarnemingen uit het observeren van die natuur zijn …