Op vrijdag 17 september vindt de vierde SPUI25-lezing plaats in de Aula van de Universiteit van Amsterdam. Deze zal gegeven worden door Karen Armstrong en draagt de titel ‘The Substance of Things Unseen in Science, Art and Religion’.

Vandaag de dag worden wetenschap en religie vaak als volstrekt onverenigbaar beschouwd. Dit heeft ervoor gezorgd dat religie voor veel mensen in de westerse wereld een moeilijk, zo niet onmogelijk concept is geworden. In haar lezing zal Karen Armstrong de relatie tussen wetenschap en religie onderzoeken, waarbij ze beargumenteert dat in beide gevallen verbeelding de sleutel is. Karen Armstrong gaat na haar lezing in gesprek met Karel van der Toorn.

Karen Armstrong (Groot-Brittannië, 1944) geldt vandaag de dag als een …

Mensen proberen zich de wereld toe te eigenen door middel van verhalen. Voor zover we kunnen nagaan deden ze dat al lang voordat ze landbouw kenden en in steden gingen wonen. De verhalen die ze elkaar vertelden gingen over mensen en wat zij deden, maar ook over dieren en wat die dachten. De verhalen van de mensen gingen over goden en helden en hoe die over het noodlot beschikten. De verhalen gingen over een scheppende God en diens profeten. En ze gingen ook over krachten, energieën en kansverdelingen. De hele geschiedenis van de mens staat in het teken van verhalen. Die geschiedenis zelf is een …

Over het verband tussen wetenschap en religie lopen de meningen enorm uiteen. Er lijkt nauwelijks een relatie te zijn waarover in onze tijd zoveel misverstanden bestaan als juist de verhouding tussen het wetenschappelijke en het religieuze. Een doorleefd en diepgaand begrip van zowel het religieuze als het wetenschappelijke is nodig om de samenhang tussen beiden vruchtbaar en constructief te doordenken. Ik wil hier slechts op één cruciaal aspect wijzen. In tegenstelling tot de mening van velen is er geen sprake van een conflict tussen wetenschap en religie. Hedendaagse filosofen zoals W.L. Craig betogen naar mijn mening terecht dat de opvatting dat er sprake zou zijn van een tweestrijd tussen wetenschap en religie een moderne westerse mythe is. Dit romaneske verhaal …

Baruch de Spinoza (1632-1677) wordt vandaag de dag gezien als één van de belangrijkste denkers ten tijde van de Verlichting. Er is veel aandacht voor zijn gedachtegoed en hij is recentelijk ook opgenomen in ons historisch canon. Jonathan Israel beweert zelfs dat Spinoza de meest belangrijke en invloedrijke radicale denker was van de Verlichting.
Spinoza was echter in zijn eigen tijd niet geliefd. Hij werd als 24-jarige uit de Joodse gemeente gestoten vanwege ‘afschuwelijke ketterijen’. Tot op de dag van vandaag is het onduidelijk wat de precieze reden van Spinoza’s verbanning uit de synagoge was.
Spinoza’s werk concentreert zich op de relatie tussen natuur, God en de mens. De Ethica, die geschreven is begin jaren 60 van de 17e-eeuw …

In zijn Volkskrantcolumn van 13 februari beschrijft Bas Haring een (voor hem) nieuwe ontdekking: iets irrationeels wordt rationeel als iedereen op dezelfde manier irrationeel is. Natuurlijk wisten we dat al lang. De meeste reclame-uitingen kunnen de toets van filosofisch-wetenschappelijke rationaliteit niet doorstaan. Toch hebben ze effect. Dat maakt de reclame tot een rationele toepassing van irrationaliteit. Maar als de reclame irrationeel is, wat maakt dan zoiets als de wetenschap rationeel? Is er ergens in de werkelijkheid een mogelijkheid tot verankering, een rationeel Archimedisch punt, waaraan de wetenschap zijn rationaliteit kan ophangen?

Op Mars liggen fossielen begraven van paarse eenhoorns die daar ooit hebben geleefd. Is …

Het probleem met de eeuwigheid is dat je je er niets bij kunt voorstellen. Niets wat wij kennen is eeuwig. Alles is tijdelijk. Groenten bederven, apparaten verslijten, interesses vervluchtigen. Ons leven heeft een begin en een einde. Maar de eeuwigheid kent geen begin en geen einde. Er is niet iets waar je je van verwijdert en niet iets waar je naar toe leeft. Alles blijft bestaan, alles blijft doorgaan, niets ontstaat of vergaat. Er is geen enkele reden om vandaag te doen wat vandaag gedaan kan worden, want morgen kan het ook. Alles wat gebeurt, gebeurt oneindig vaak. En wat voor de tijdelijke oneindigheid geldt, …

Wij zijn wezens met verlangens. We hebben wensdromen, we willen de wereld veranderen. Dat betekent dat we naast de wereld van onze dagelijkse ervaringen nog een andere wereld kennen, een wereld van hoe-het-ook-zou-kunnen. Als we ons niet van die wereld bewust zouden zijn, zouden we geen twijfel kennen. We zouden enkel op onze impulsen leven. Aangename ervaringen zouden we proberen te continueren, onaangename ervaringen zouden we proberen te ontwijken. Maar dromen zouden we niet. Tenminste niet in wakende toestand. We zouden leven zonder wensen en verlangens en ons alleen door onze impulsen laten leiden. Als we honger zouden hebben, zouden we op zoek gaan naar voedsel, …

Kierkegaard is zijn tijd vooruit met zijn boek Of/Of, nog steeds is het onderwerp en Kierkegaards visie zeer actueel. In dat boek zet hij op prachtige wijze de esthetische en de ethische levenswijze of keuze tegenover elkaar.

De estheet heeft een hekel aan het saaie leven, die wil het leven in al haar pracht wil beleven, degene die een kunstwerk maakt van zijn leven; Johannes de verleider die maakt een kunstwerk van zijn eigen leven. Hij doet denken aan Don Juan, en de estheet (A) uit het eerste deel spreekt ook over Don Giovanni, de opera van Mozart als het Kunstwerk. A beschrijft de drie stadia van de esthetiek: Allereerst is er de ontwaking van het zinnelijke dat leidt tot een …

De Nederlandse vertaling van het boek A Secular Age van Charles Taylor is recent verschenen. Dat is goed omdat het een belangrijk boek is in de discussie over de toekomst van onze samenleving.Dit boek maakt het mogelijk een gangbaar idee op de schop te gooien. Vaak genoeg doen wij de causale aanname dat de seculiere samenleving is ontstaan met de ontwikkeling van onze samenleving, onszelf en de wetenschap. We hanteren hierbij een lineaire benadering van onze tijd en dus een chronologische volgorde van de ontwikkeling van onze samenleving van ‘vroeger’ tot aan de moderniteit. Religie wordt daardoor tegenover moderniteit geplaatst, terwijl deze verschijnselen heden ten dage juist synchroon bestaan. Onterecht lijkt religie daardoor met de ondergang bedreigd.

Voor …

Op woensdag 10 Juni 2009 zal Simon Critchley een lezing geven aan de Universiteit Tilburg, met de titel ‘The Faith of the Faithless’. Frans van Peperstraten en Donald Loose zullen op de lezing reageren, vervolgens zal er een discussie plaatsvinden, geleid door Hans Lindahl.Simon Critchley is professor filosofie aan de New School for Social Research in New York, en sinds kort ook verbonden aan de universiteit Tilburg. Zijn interesse gaat uit naar continentale filosofie, geschiedenis van de filosofie, literatuur, ethiek en politiek.Programma:14.30-15.30 Lecture Simon Critchley
15.30-15.45 Break
15.45-16.45 Responses and discussion
16.45 DrinksHieronder volgt de abstract van zijn lezing:The faith of the faithlessThe return to religion has become perhaps the dominant cliché of contemporary theory. Of …