Sinds twee weken ben ik de trotse moeder van een dochtertje. Een volgende generatie is geboren en het is vreemd om je te realiseren dat dit wezentje dat uit jou voortgekomen is langer gaat leven dan jij. Het natuurlijke gevoel dat overheerst is dat dit kleine mensje alles moet krijgen wat het nodig heeft; dat het niets tekort moet komen. De filosofische vraag die aan deze intuïtie gekoppeld is, is of toekomstige generaties rechten hebben. Natuurlijk heeft mijn dochtertje nu ze geboren is rechten: ze leeft immers en is een op zich staand individu hoe afhankelijk ze ook van haar vader en moeder is. Interessanter wordt het echter als je de vraag stelt of toekomstige generaties rechten hebben. En …

Aristoteles was een wijs man. Net als vele anderen zocht hij naar de basis van een ethiek. En hij bedacht daarvoor niet een of andere fraaie logische formule, maar hij ging uit van het geheel van een mensenleven. Je hebt ethisch geleefd als je aan het einde van je leven voldaan op dat leven kunt terugkijken. En hoe bereik je dat? Door altijd het juiste midden te kiezen. Als je Aristoteles vroeg: “Wat is moed?” zou hij zeggen: “Moed is het juiste midden tussen lafheid en overmoed”. Daarbij zou hij er op wijzen dat het juiste midden niet het punt precies halverwege is, maar dat het …

Ethiek wordt gedefinieerd als de wetenschap van de moraal. Maar als ethiek een wetenschap is, over welk domein van de empirisch toegankelijke werkelijkheid gaat die dan? Over menselijk gedrag? Daar houden psychologie en sociologie zich mee bezig, en ethiek beschouwt zich niet als een tak van psychologie en sociologie. Dat ligt ook niet voor de hand want de ethiek is veel ouder dan deze wetenschappen. De ethiek stamt nog uit een traditie waarin de empirie nauwelijks een rol speelde. Veel hedendaagse wetenschappen claimen dat voor hen de empirie voorop staat en dat hun voornaamste taak is aspecten van die empirie …

De filosofie heeft vanaf het begin altijd twee soorten vragen gesteld: vragen over de wereld en vragen over de mens. Vanaf het vroegste moment heeft ze zich afgevraagd wat de wereld maakt tot die wereld zoals we die kennen. Maar daarnaast heeft ze zich ook altijd afgevraagd hoe wij als mens in die wereld zouden moeten staan. Wat nogal verschilde tussen verschillende perioden en verschillende stromingen is het antwoord op de vraag waarop het accent moest worden gelegd. Moeten wij onze levenshouding laten bepalen door wat de wereld van ons vraagt of moeten wij bij het bepalen van onze levenshouding op de eerste plaats bij onszelf …

Er is in de wereld van vandaag, zo wordt beweerd, een voedselcrisis. Waar dat woord precies naar verwijst is de vraag, maar wat allereerst opvalt is dat dit woord, ‘voedselcrisis’, vooral in trek is gekomen nadat eerst ‘financiële crisis’, ‘economische crisis’ en ook ‘klimaatcrisis’ in omloop zijn geraakt. Ik denk dat de benaming ‘crisis’ een gevoel van urgentie moet oproepen. Betekenisinflatie leidt ertoe dat het tegenovergestelde wordt bereikt.

Ondertussen zijn er op het gebied van voedsel toch enkele zeer prangende problemen. Allereerst is eenvoudig waar te nemen dat er nog steeds honger is in de wereld. Nog steeds, terwijl we in het westen de overvloed al bereikt hebben, vertikken we het om ook maar een schijntje van …

Wat zijn morele waarden? Preciezer gezegd: wat is de ontologische status van morele waarden? Op welke wijze bestaan morele waarden in de werkelijkheid? Een theïst kan beweren dat morele waarden hun uiteindelijke realiteitsgrond vinden in God. God wordt in dit geval gezien als de ontologische locus van de morele waarden. Naturalisten zullen het hier uiteraard niet mee eens zijn. Volgens het naturalisme bestaat God immers niet. Naturalisten proberen daarom andere antwoorden te geven wanneer hen wordt gevraagd naar de ontologische status van morele waarden ofwel de fundering van morele waarden in de werkelijkheid. Een naturalist kan verschillende antwoorden overwegen.

In de eerste plaats zou men eenvoudigweg kunnen ontkennen dat er morele waarden bestaan. Alléén fysische natuurprocessen bestaan. Naast ruimte, tijd, materie …

Wie denkt dat deugden niet meer van deze tijd zijn, heeft het mis. Wij dienen deugden niet te beschouwen als beperkende waarden die stammen uit een saaie, stoffige tijd, maar als ‘kwaliteiten waarin we kunnen excelleren’. Dat zegt Paul van Tongeren, hoogleraar wijsgerige ethiek, die de inleiding en het slotstuk van Voortreffelijk Leven verzorgt.

Deze kwaliteiten worden getoond en theoretisch onderbouwd in Voortreffelijk leven, een bundel van interviews en reportages die in 2008-2009 in het dagblad Trouw verschenen. In het boek worden korte interviews van Peter Henk Steenhuis (eindredacteur van Trouw) met filosofen, schrijvers en andere denkers afgewisseld met meer praktijkgerichte reportages van Emiel Hakkenes (redacteur filosofie en religie van Trouw). In de reportages staat steeds een …

Voor de meesten van ons is natuur iets van daar buiten. Natuur is iets dat je opzoekt om je te ontspannen, om weer eens frisse lucht in te ademen, om je zinnen te verzetten. Natuur is een luxe-artikel dat veroverd moet worden op de aanspraken van landbouw en industrie, waar ruimte voor moet worden gereserveerd, dat onderhouden moet worden. Het is niet iets waar wij ons van nature in bevinden. Dat was voor onze verre voorouders wel anders. Voor die jagers-verzamelaars was de natuur de grondslag van hun bestaan. Als zij zich niet zouden hebben geschikt naar de eisen van de natuur was hun leven onmogelijk …