Mensen proberen zich de wereld toe te eigenen door middel van verhalen. Voor zover we kunnen nagaan deden ze dat al lang voordat ze landbouw kenden en in steden gingen wonen. De verhalen die ze elkaar vertelden gingen over mensen en wat zij deden, maar ook over dieren en wat die dachten. De verhalen van de mensen gingen over goden en helden en hoe die over het noodlot beschikten. De verhalen gingen over een scheppende God en diens profeten. En ze gingen ook over krachten, energieën en kansverdelingen. De hele geschiedenis van de mens staat in het teken van verhalen. Die geschiedenis zelf is een …

RE:PUBLIEK DER LETTEREN, is de titel van het nieuwste themanummer van literair tijdschrift De Gids, dat op dinsdag 25 mei in De Rode Hoed gepresenteerd zal worden tijdens de Tweede Gids Lezing, die gehouden wordt door Frank Ankersmit.

In zijn lezing ‘Waarheid is nodig maar niet genoeg in de Republiek der Letteren’ verkent Frank Ankersmit de hechte maar moeizame verhouding tussen intellectuele cultuur en publiek debat. Vetrekkend vanuit een persoonlijk gevoel van verbijstering over de onwil van toonaangevende academici om zich publiekelijk uit te spreken over de grote thema’s van de dag, onderzoekt hij het angstbeeld van een specialistische wetenschap die steeds minder aanwezig is in het openbare debat, totdat er alleen maar gefragmenteerde, richtingloze waarheid overblijft. …

Een koe is geen paard. Een stuk landschap kan niet tegelijkertijd een berg en een dal zijn. De wereld bestaat maar op één manier. En wat voor manier dat is, dat kunnen we in principe weten. Of niet soms? Mensen bedrijven wetenschap, afhankelijk van hoe je het beoordeelt, al zo’n 500 of 2500 jaar. Maar de wetenschap heeft ons die manier nog niet opgeleverd. Tot nu toe zijn we ertoe veroordeeld om tegen de buitenkant van de wereld aan te kijken en maar te raden wat zich achter die schermen afspeelt. Of niet soms? De wereld is één geheel en bestaat maar op één manier, dus …

We ademen, we drinken, we eten. We nemen waar en we handelen. We leven. We bestaan in een uitwisseling met onze omgeving. We passen ons aan, richten ons naar wat we in de wereld gewaar worden. We gebruiken elementen ervan om onszelf in stand te houden, en we bewerkstelligen veranderingen in de wereld om die beter aan ons aan te passen. We handelen vanuit een uitwendig perspectief, een beeld van de wereld dat ons helpt ermee om te gaan. We erkennen dat die wereld onafhankelijk van ons bestaat, maar dat we er wel op kunnen ingrijpen. En we gaan ervan uit dat de wereld de wereld …

Madame Bovary, een klassiek verhaal over het verschil tussen de echte liefde en de realiteit.
‘Een man is tenminste vrij; hij kan zijn hartstochten uitleven, door de wereld zwerven, hindernissen nemen en proeven van de verst verwijderde gelukzaligheden. Een vrouw daarentegen wordt voortdurend belemmerd. Passief en meegaand tegelijk heeft zij de zwakheid van het vlees en haar wettelijke afhankelijkheid tegen.’ Dit denkt Madame Bovary wanneer zij geconfronteerd wordt met een steeds groter probleem: ze heeft namelijk last van de sleur. Ze is getrouwd met een uiterst normale en enigszins lichtzinnige echtgenoot, Charles. Hij is arts en beschouwt zichzelf de gelukkigste man op aarde met zo’n bekoorlijke vrouw. Hij spaart kosten noch moeite om haar gelukkig te maken.Ogenschijnlijk …

Walter Benjamin & Charles Baudelarie, deux haschischins flâneurs des passages

Proust is naar mijn mening de schrijver bij uitstek die een overgedramatiseerd, hyperromantisch beeld schetst van de liefde. Het mooie van Proust is dat de personen die hij neerzet in A la recherche du temps perdu zo herkenbaar zijn. In het hele boek spat de dramatiek eraf en word je meegezogen in de complexiteit van gevoelens. Maar wanneer je je losweekt van de wereld van Combray, dan bekruipt je het gevoel dat Proust de liefde niet volledig recht doet. De liefde is voor Proust meeslepend en gepassioneerd en eindigt onverbiddelijk in een mislukking. Liefde kan voor Proust nooit bestendigen en in een rustig vaarwater komen. Wat Proust beschrijft, zijn korte avontuurtjes die volledig worden bepaald door …

‘Afgezien van de kleur, doet de ruwheid van de stof aan bepaalde bloemen met lichtbehaarde bloembladen denken, en dit detail is genoeg om de gedachte aan dwang en schande op natuurlijke wijze te associëren met iets verfijnds en breekbaars.’ Zo omschrijft Jean Genet het gevangenisuniform van degene die hij aanbidt: misdadigers en geweldplegers.

Zijn boek Dagboek van de Dief (oorspronkelijk Journal du Voleur) staat vol met dit soort verbloemende omschrijvingen van de gewelddadige uiterlijkheden van schurken en hun gedrag. Zoals Jean zelf aangeeft zijn de gevoelens die hij omschrijft oprecht en naar eigen zeggen is hij trots op zijn liefde voor het gewelddadige. Hij herkent het zelfs in de lichamelijke eigenschappen van degene die hij aanbidt. Hij …

Veel mensen zullen verbaasd zijn wanneer hen verteld wordt dat het interview nog geen tweehonderd jaar oud is. Volgens Mitchell Stephens is het eerste interview geschreven door James Gordon Bennett, voor The Herald (New York). Daarin ondervroeg hij in 1836 een hoerenmadam over de moord op één van haar medewerkers, bij haar in de zaak. De toenmalige verdachte werd op basis van dat interview vrijgesproken.

In Nederland vinden we meer dan 50 jaar daarna de eerste interviews. Hier begon het met interviews van beroemdheden. Toen hadden de interviews meer een portretterend karakter dat veranderde na de Eerste Wereldoorlog. De gebeurtenissen werden vertolkt direct uit de mond van getuigen. Dit laatste interview - het nieuwsinterview is meestal een klein interview dat over …

Toen ik op de middelbare school zat, was mijn docent Nederlands laaiend enthousiast over De Uitvreter van Nescio. Omdat het boekje De Uitvreter/Titaantjes/Dichtertje niet meer dan 130 bladzijden telt, heb ik het gelezen voor mijn literatuurlijst. Toch kon ik destijds de vreugde die mijn docent voor het boek voelde niet begrijpen. Maar laatst heb ik het boekje in een verloren moment weer gelezen. En waarachtig: ik begrijp op eens het enthousiasme van mijn vroegere docent.

De Uitvreter vertelt over de wonderlijke kerel Japie die: ‘je in je bed vond liggen met zijn vuile schoenen, als je ’s avonds laat thuis kwam’. De uitvreter leent alles van je en geeft je niets terug.  De uitvreter die je ook …