Als je je bij het voetballen niet aan de spelregels houdt word je afgefloten en krijg je een strafschop of een andere sanctie opgelegd. Maar zolang je je aan de spelregels houdt kun je je gang gaan. Betekent dat nou dat het verloop van een voetbalwedstrijd van tevoren vastligt vanwege die spelregels? Nee, natuurlijk niet. Die spelregels zijn regulatief, ze gaan alleen over wat niet mag, maar daarnaast blijven er nog vele mogelijkheden over voor wat wel mag. De meeste natuurwetten zijn strenger. Die schrijven precies voor wat de natuur verondersteld wordt te doen. Als je een ster hebt van een bepaalde massa en een …

Zou morgen de zon opgaan? Wat is dat nou voor een vraag? Natuurlijk gaat morgen de zon op. Dat heeft hij al zo’n drie-en-een-half miljard jaar iedere dag gedaan, dus waarom morgen niet? Het hoort tot het karakter van de zon om iedere ochtend op te komen en iedere avond onder te gaan. Hij zou niet anders kunnen. Dat is voor ons een zekerheid. Maar waarop baseren we die? Is er een logische regel waaruit we dat kunnen afleiden? Een regel die letterlijk vanzelf spreekt en die onontkoombaar tot de conclusie leidt dat de zon ook morgen weer zal opgaan?
Dat …

Als ik naar huis terug loop na zo’n vijf kilometer joggen door de natuur die grenst aan onze wijk zie ik een paartje in een innige omhelzing. Ik werp een vertederde blik in hun richting. Ze zijn al wat ouder - de vrouw heeft spierwit haar. Mijn vrouw heeft ook zulk haar. Al joggend kom ik dichterbij, ik kan nu hun gezichten zien. Maar die vrouw, dat is mijn vrouw. Mijn vertedering slaat in een klap om in woede. Wat denkt ze wel, om zich daar door een wildvreemde te laten aflebberen? Ben ik soms niet meer goed genoeg voor …

“Waarom zijn de bananen krom?” is een andere vraag dan: “Waarom is een cirkel rond?”. Want als je weet wat een cirkel is weet je ook waarom hij rond is. Dat is namelijk de eigenschap die hem tot een cirkel maakt. Maar als je weet wat een banaan is, weet je nog niet waarom die krom is. Sterker nog: een banaan hoeft niet krom te zijn om toch een banaan te worden genoemd. ‘Krom zijn’ is geen constituerende eigenschap voor een banaan. Maar een vrucht die het sap over je kin doet lopen als je erin bijt mag je geen …

Het GeluksmonsterHet ‘Geluksmonster’ is een gedachtenexperiment tegen het utilisme, in de formulering dat het goede “the greatest happiness for the greatest number” is. Het Geluksmonster ervaart zijn geluk zo intens, dat om het grootste Netto Nationaal Geluk te realiseren de hele samenleving op zijn geluk moet worden ingericht.

We hebben twee ogen. Waarom twee? Zouden we niet ook genoeg hebben gehad aan een? Nee, die twee ogen helpen ons om voorwerpen in de ruimte te plaatsen. Ze stellen ons in staat om “diepte te zien”. Nou is diepte niet iets dat je rechtstreeks kunt zien. Maar dank zij die twee ogen, en de parallax van de twee gezichtspunten die daar bij hoort, kun je wel de afstand tot voorwerpen inschatten. Dat doen we niet bewust, maar doordat vergeleken met een punt op grote afstand een punt dichterbij voor je linkeroog naar rechts en voor je rechteroog naar links …

Op de tafel ligt een appel. Hoe weet ik dat? Doordat ik hem zie, natuurlijk. Maar wat zie ik dan? Aristoteles geloofde dat ik die appel als appel zie. Op de een of andere manier omvat mijn geest die appel daar op tafel en daardoor wordt de appeligheid ervan actueel in mijn psyche. En zonder erbij na te denken weet ik: daar ligt een appel.
Tegenwoordig kijken we daar anders tegenaan. We vergelijken nu onszelf met technische producten en zien onze ogen als camera’s. En een camera weet niets van appels. Een camera “ziet” alleen maar kleurvlekken, en dat wij …

De dingen dringen zich onvermijdelijk aan ons op. Ik stoot mijn schenen aan de salontafel, ik glijd uit met mijn fiets, in een bocht, op de vastgereden sneeuw, op een van die weinige dagen in Nederland dat het nog echt winter is. Dat zijn momenten waarop de dingen hun materiële karakter tonen. Ze zijn hard en ondoordringbaar. En ik ben minder ondoordringbaar dan die salontafel en dat fietspad. Toch ben ik ook materieel. Ik kan behoorlijke klappen uitdelen, als het moet. Maar er is ook iets in mij dat in het geheel niet materieel is, of dat zich tenminste …

Een rechter probeert in een rechtszaak objectieve feiten vast te stellen. Dat wil zeggen: feiten zoals ze zich in de werkelijkheid hebben voorgedaan. Maar hij kan dat alleen doen met behulp van sprekende en stille getuigen. Die feiten hebben zich in het verleden voorgedaan en die getuigenissen moeten de feiten in de rechtszaal tegenwoordig stellen. Maar het zijn dus niet de feiten zelf die spreken. Je kunt hooguit zeggen dat de rechter de feiten probeert te reconstrueren.
Maar feitelijk doet hij ook dat niet. Het resultaat van het getuigenverhoor is slechts een verhaal, een weergave in woorden van wat er is gebeurd. En een verhaal …