Spinoza & Leibniz
Den Haag, november 1676

Hebben wij echt een vrije wil of is dat maar een illusie? De wetenschap kan niet zoveel met dat begrip. Hersenonderzoekers zijn nog nergens een vrije wil-module tegengekomen. Toch ervaren wij zoiets als een vrije wil in de vorm van een vrijheid om keuzes te maken en van twijfel bij het maken van die keuzes. Waarom zouden wij moeten twijfelen als dat proces van keuzes maken niet meer dan een mechanisch proces is? Maar ook al ervaar je zoiets als een vrije wil, wat betekent dat dan?

Die ervaring is allesbepalend. Je kunt nog zo je best doen om jezelf aan te praten dat je geen vrije …

Pas op, daar komt Zarathustra!

“Drei Verwandlungen nenne ich euch des Geistes: wie der Geist zum Kamele wird, und zum Löwen das Kamel, und zum Kinde zuletzt der Löwe.”
(Also Sprach Zarathustra, hoofdstuk 1)

Niet alle filosofen lukt het om ook maar in de schaduw te staan van de groten der aarde. Ook de filosofie kent zo haar eigen losers. Hierbij de 10 grootste losers van de geschiedenis van de wijsbegeerte voor u op een rijtje. Laat dit voor elke filosoof een waarschuwing zijn hoe het vooral niet aan te pakken.

Nummer 1: Fromondius
Wie is het? Daar geeft google geen uitsluitsel over.
Kennen we hem nu nog? Nee, een test bij google wees uit dat Fromondius maar 7 hits heeft. Dan ben je tegenwoordig wel echt een enorme loser.
Wat ging er mis? Hij stond aan de verkeerde kant van de wetenschappelijke revolutie en werd daardoor verpletterd door de revolutionaire ideeën van onder andere Newton en …

The Death of Man

Wat zijn morele waarden? Preciezer gezegd: wat is de ontologische status van morele waarden? Op welke wijze bestaan morele waarden in de werkelijkheid? Een theïst kan beweren dat morele waarden hun uiteindelijke realiteitsgrond vinden in God. God wordt in dit geval gezien als de ontologische locus van de morele waarden. Naturalisten zullen het hier uiteraard niet mee eens zijn. Volgens het naturalisme bestaat God immers niet. Naturalisten proberen daarom andere antwoorden te geven wanneer hen wordt gevraagd naar de ontologische status van morele waarden ofwel de fundering van morele waarden in de werkelijkheid. Een naturalist kan verschillende antwoorden overwegen.

In de eerste plaats zou men eenvoudigweg kunnen ontkennen dat er morele waarden bestaan. Alléén fysische natuurprocessen bestaan. Naast ruimte, tijd, materie …

In 1759 verscheen de roman ‘Candide of het optimisme’. De roman die geschreven is door Voltaire, publiceerde hij aanvankelijk onder het pseudoniem ‘Monsieur le Docteur Ralph’. De roman drijft namelijk niet alleen de spot met het optimisme van Leibniz, maar bekritiseert ook religie en schijnheiligheid. Met name door het bekritiseren van religie voelde Voltaire zich genoodzaakt om de roman niet onder zijn eigen naam te publiceren.

Wat de roman tot een filosofisch vermaak maakt is de manier waarop Voltaire de spot drijft met Leibniz stelling dat wij ‘in de beste mogelijke wereld leven’. Het optimisme wordt belachelijk gemaakt in de figuur van Pangloss, die zelfs in de meest ellendige omstandigheid het positieve van de situatie benadrukt. Candide …

Wie denkt dat deugden niet meer van deze tijd zijn, heeft het mis. Wij dienen deugden niet te beschouwen als beperkende waarden die stammen uit een saaie, stoffige tijd, maar als ‘kwaliteiten waarin we kunnen excelleren’. Dat zegt Paul van Tongeren, hoogleraar wijsgerige ethiek, die de inleiding en het slotstuk van Voortreffelijk Leven verzorgt.

Deze kwaliteiten worden getoond en theoretisch onderbouwd in Voortreffelijk leven, een bundel van interviews en reportages die in 2008-2009 in het dagblad Trouw verschenen. In het boek worden korte interviews van Peter Henk Steenhuis (eindredacteur van Trouw) met filosofen, schrijvers en andere denkers afgewisseld met meer praktijkgerichte reportages van Emiel Hakkenes (redacteur filosofie en religie van Trouw). In de reportages staat steeds een …

Roland Barthes

Vanavond staat Slavoj Žižek centraal in de eerste aflevering van Tegenlicht van dit seizoen. De redactie besloot ‘het denkbeest uit Ljubljana’ te confronteren met beelden uit recente en komende uitzendingen rond vier grote thema’s: de economische crisis, de ecologische crisis, de veiligheidscrisis en de crisis van de democratie. Dit gebeurt op een nogal onorthodoxe manier: hij werd geplaatst in een ruimte met negen videoschermen en mocht vervolgens schieten vanuit de losse pols.

Volgens de website van Tegenlicht:

‘We laten Zizek reflecteren op de wereld van nu,’ zegt programmamaker Chris Kijne, ‘bijvoorbeeld door hem een fragment van Berlusconi te laten zien. Hij kan daar onmiddellijk iets geniaals over zeggen. Zizek is als spreker ongelofelijk scherp en toegankelijker dan hij …

Lees verder >>