“Die Ros’ ist ohne warum, sie blühet weil sie blühet.” Een mooie poëtische zin. Is het echter wel zo dat de roos bloeit ‘zonder waarom’? Is het niet zo dat de bloem bloeit om te overleven; om insecten aan te trekken die haar stuifmeel kan verspreiden zodat de bloem nakomelingen krijgt? Is het niet zo dat zelfs het grootste mysterie wel tot op zekere hoogte verklaard kan worden? Misschien kan niet altijd een volledige verklaring worden gegeven, maar als dat zo is dan zeggen wij meestal dat de ‘wetenschap nog niet zo ver gevorderd is dat zij voor dat fenomeen een verklaring kan geven’. Wij gaan ervan uit dat elk fenomeen een logische verklaring heeft, zelfs …

Ter gelegenheid van de eerste Nederlandse vertaling van Kants derde Kritiek, Kritiek van het oordeelsvermogen (Uitgeverij Boom 2009), organiseert de afdeling Wijsbegeerte van de Universiteit van Amsterdam een tweedaags symposium waarin enkele thema’s uit dit werk besproken en bediscussieerd worden.

De Kritiek van het oordeelsvermogen is minstens zo invloedrijk als Kants twee eerdere Kritieken en blijft een niet aflatende inspiratiebron voor onder andere filosofen, esthetici, cognitiewetenschappers en kunstenaars. Toch bestaat er onder onderzoekers onenigheid over de precieze betekenis van Kants derde Kritiek en over de plaats die dit werk inneemt in de kritische filosofie in het algemeen.

Tijdens de eerste dag van het symposium zal aandacht besteed worden …

In zijn boek “Breaking the Spell” onderscheidt Daniel Dennett bij religieuze mensen twee soorten geloof: geloof in de godheid, of wat er ook maar centraal staat in hun religie, en geloof in geloof. Volgens Dennett zijn er veel meer mensen die geloven in geloof dan mensen die echt geloven. Als je echt gelooft in een rechtvaardige en almachtige God hoef je niet bang te zijn voor de dood. Het is dan juist de poort naar een beter leven, en wat zou je er dan van weerhouden te sterven met een glimlach op je gezicht? Maar ook vele religieuze mensen vrezen de dood. Zij geloven niet …

Zojuist verscheen het nieuwste nummer van Socialisme & Democratie - het maandblad van de Wiardi Beckman Stichting. Dit nummer wordt grotendeels gevuld met brieven aan Job Cohen, van onder meer: wetenschapsfilosoof Gerard de Vries, historici Maarten van Rossem en Piet de Rooy, socioloog Jurre van den Berg, econoom en SER-lid Hans Schenk, econoom en cultuurwetenschapper Marcia Luyten en schrijver Abdelkader Benali.

Ook is er zojuist een nieuw nummer verschenen van Wijsgerig Perspectief, dat met het thema ‘populisme’ eveneens aansluit bij de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen. ‘Sinds extreem rechts recent een bepaald soort salonfähigkeit heeft weten te verwerven in het democratisch bestel wordt de term door zelfverklaarde democraten te pas en te onpas gehanteerd om bijvoorbeeld ‘rechtse’, maar bij …

“Filosofie en leven zijn een”, zegt Sartre in een van zijn belangrijkste werken Het Zijn en het Niets. Over alle aspecten van het leven, - hoe triviaal ze ook lijken -, valt over te filosoferen. Filosofie heeft niet te maken met het opstellen van abstracte systemen die bol staan van logische formuleringen, maar gaat over het leven van het hier en nu. Het gaat om de ober die ‘speelt’ dat hij een ober is; over de vrouw die weigert om een reactie te geven op een amoureuze geste. Het gaat om de eenzame man die verdwaalt in de wereld en realiseert dat het bestaan doortrokken is van het niets. Dus waarom niet een reis naar Italië …

Over het verband tussen wetenschap en religie lopen de meningen enorm uiteen. Er lijkt nauwelijks een relatie te zijn waarover in onze tijd zoveel misverstanden bestaan als juist de verhouding tussen het wetenschappelijke en het religieuze. Een doorleefd en diepgaand begrip van zowel het religieuze als het wetenschappelijke is nodig om de samenhang tussen beiden vruchtbaar en constructief te doordenken. Ik wil hier slechts op één cruciaal aspect wijzen. In tegenstelling tot de mening van velen is er geen sprake van een conflict tussen wetenschap en religie. Hedendaagse filosofen zoals W.L. Craig betogen naar mijn mening terecht dat de opvatting dat er sprake zou zijn van een tweestrijd tussen wetenschap en religie een moderne westerse mythe is. Dit romaneske verhaal …

Momenteel studeren er aan hogescholen en universiteiten in Nederland meer vrouwen dan mannen. Het gezicht van radio en TV wordt in meerderheid bepaald door vrouwen. En omgekeerd, in allerlei beroepen die vroeger exclusief voor vrouwen waren, zoals in de verpleging en het schoonmaken van gebouwen, tref je steeds meer mannen aan. Is dat een teken van een voortschrijdende emancipatie van de vrouw, een niet te stuiten trend, of is dat een tijdelijk verschijnsel, iets dat van de ene dag op de andere weer in zijn tegendeel kan verkeren?

De emancipatiebeweging van na de oorlog heeft zonder twijfel succes gehad. Het aandeel van vrouwen op de arbeidsmarkt is …

Dinsdag 18 mei vindt weer een editie plaats van filosofische café Felix & Sofie. Deze avond staan twee nieuwe filosofische werken centraal: De waarheid op de wand. psychoanalyse van het weten van Hub Zwart en Moralicide van Marli Huijer (red.).

Deze maand verschijnt van de hand van Hub Zwart De waarheid op de wand, psychoanalyse van het weten. Hub Zwart, hoogleraar filosofie van de natuurwetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen, onderzoekt hierin de rol van de verbeelding in het natuurwetenschappelijk denken. Wij zijn geneigd het natuurwetenschappelijk denken als mathematisch en fantasieloos te bestempelen. De dichter gebruikt zijn verbeelding, en de schijver, de filosoof misschien ook, maar de natuurwetenschapper toch zeker niet? Om te laten zien dat …

In de Mediationes geeft Descartes drie bewijzen dat God bestaat. Met name het tweede godsbewijs is bekend geworden, omdat latere filosofen waaronder bijvoorbeeld Emmanuel Levinas dit Godsbewijs oppakten en verwerkten in hun filosofieën.
Het tweede Godsbewijs berust op het feit dat ieder idee moet berusten op iets wat dit idee opwekt. Descartes stelt dat het ‘denkend ding’ ideeën heeft, waaronder een idee van God.1 Deze ideeën moeten een oorzaak hebben. Het idee van God als ‘perfect wezen’ kan echter volgens Descartes niet voortkomen uit het menselijke intellect. Het menselijke intellect is geen perfect wezen, maar maakt fouten en is eindig. Er is dus een discrepantie tussen de aard van de mens zelf en het idee dat hij ‘in zich’ heeft. …

De dingen zijn ontegenzeggelijk zoals ze zijn. Maar hoe zijn ze dan? We kennen de dingen als ervaringen, als visuele indrukken, in de vorm van tastbelevingen, als geuren of geluiden. Maar we willen de dingen niet alleen ervaren, we willen er ook een oordeel over kunnen uitspreken. We willen er een label aan vast kunnen knopen dat iets over die dingen zegt. Vooral willen we er categorieën als ‘goed’ en ’slecht’, ‘juist’ en ‘onjuist’, ‘waar’ en ‘onwaar’ op kunnen toepassen. En dat niet slechts als een persoonlijk oordeel maar als een absolute kwalificatie, als inherente eigenschappen van de dingen, als iets dat uit de wereld van …